تبلیغات
فرهنگ و ادب - پدر فیزیک ایران
فرهنگ و ادب
نوشته شده در تاریخ سه شنبه 21 مهر 1388 توسط سروش | نظرات ()

http://www.qoqnoos.com/body/paint/sanaty.a/p06.jpg


زنده یاد دکتر محمود حسابی(1371 – 1281) فیزیکدان ایرانی، در تهرانزاده شد . پدر و مادرش از مردم تفرش بودند. خانوادهء او به کارهای دولتی وسیاسی اشتغال داشتند و آثار خدمات آبادانی مانند قنات و مسجد از جد ایشاندر تهران موجود است.

محمود چهار ساله بود که پدربزرگش سفیر ایران در عراق شد و همراهخانواده اش به بغداد رفت. پس از دو سال توقف در آن شهر با خانواده به دمشقرفتند و سال بعد به بیروت منتقل شدند. تحصیلات ابتدایی را در هفت سالگی درمدرسه فرانسوی بیروت آغاز کرد و در آن جا با زبان فرانسه آشنا شد. تحصیلاتمتوسطه خود را در کالج امریکایی بیروت گذراند و در سال 1299 شمسی ایسانسادبیات و علوم خود را از دانشگاه امریکایی بیروت گرفت. در 19 سالگی درجه*یمهندسی راه و ساختمان را از دانشکده*ی مهندسی بیروت دریافت کرد و بخشی ازبرنامه آموزشی پزشکی دانشگاه بیروت را نیز گذراند.

در 1303 پس از اخذ دانشنامه*های ستاره*شناسی و نجوم و زیست*شناسی ازدانشگاه امریکایی بیروت عازم فرانسه شد. در سال 1304 درجه*ی مهندسی برق رااز دانشکده*ی برق ( اکول سوپریور دو الکتریسیته) و در 1305 مدرک تحصیلاتمعدن مدرسه*ی عالی معدن پاریس را دریافت کرد. تحصیلات رسمی دکتر حسابی درسال 1306 با اخذ درجه*ی دکترای فیزیک از دانشگاه سوربن فرانسه خاتمه یافت.

او در مدت تحصیل خود زبان های عربی، انگلیسی، فرانسه و آلمانی راآموخته بود به طوری که می توانست از نوشته های علمی و فنی آن*ها به خوبیاستفاده کند . در ضمن تحصیل رسمی در چند رشته ورزشی از جمله شناموفقیت*هایی کسب کرد.

بازگشت به ایران

دکتر حسابی در سال 1306 به ایران بازگشت و در وزارت فواید عامه (وزارتراه و ترابری) به عنوان مهندس راه*سازی به استخدام دولت درآمد. یک سال بعدمدرسه*ی مهندسی وزارت به کوشش او تأسیس شد و بخشی از تدوین نظام*نامه آنرا خود به عهده گرفت. در همین سال نقشه*ی ساختمانی راه ساحلی سراسری میانبندرهای خلیج فارس، از بوشهر تا بندر لنگه را تهیه کرد.

در سال 1307 به سبب افزایش مدرسه*های متوسطه و احتیاج به معلم برایتدریس در آن*ها ، دارالمعلمین عالی را تأسیس شد . دکتر حسابی در قسمت علمیاین مؤسسه در رشته*ی فیزیک و شیمی به تدریس فیزیک پرداخت. دارالمعلمینعالی در سال 1321 به دانش*سرا تغییر نام یافت و دکتر حسابی همچنان بهتدریس در آن مؤسسه تربیتی مشغول بود.

در سال 1313 دانشگاه تهران را با همکاری جمعی از فرهنگ*پروران تأسیسکرد و دانشکده فنی را بنیان نهاد و مدت دو سال ریاست دانشکده*ی فنی وتدریس در آن را برعهده داشت. پس از مدتی دانشکده علوم دانشگاه تهران رابنیان نهاد. ریاست این دانشکده از 1321 تا 1327 و از 1330 تا 1336 به عهدهایشان بود. از آغاز کار دانشکده علوم تدریس بعضی از درس*های فیزیک راعهده*دار بود تا آن که شاگردانی که خود تربیت کرده بود به مقام استادیرسیدند و ایشان فقط به تدریس اپتیک پرداختند.

http://www.shariaty.com/dif/dr-hesabi-2_files/image001.jpg


آثار و خدمات

دکتر حسابی که در یک خانواده با فرهنگ ایرانی و مسلمان تربیت شده بود،با فرهنگ مغرب زمین نیز آشنا شد و توانست با شایستگی از امکانات موجوداستفاده کند و خود را پرورش دهد و آن گاه توانایی*های خود را در جهتسازندگی به کار گیرد. آثار و خدمات دکتر حسابی در عمر طولانی و مؤثرشانعبارت از تربیت مستقیم چند هزار مهندس، استاد و دبیر فیزیک، پایه*گذاریچند نهاد علمی و فنی، تألیف و انتشار چندین کتاب و مقاله*ی علمی.

سراسر زندگی دکتر محمود حسابی در جریان آموزش و پرورش کشور بود. او بیشاز شصت سال به آموزش فیزیک اشتغال داشت. نکته*سنجی ، واقع*نگری ، ژرف*نگریعلمی و تعمق و تفکر علمی را در جامعه علمی ما پایه*گذاری کرد. او به کارمعلمی خود عشق می ورزید و هیچ گاه از جستجو و کاوش باز نمی ایستاد. دکترحسابی در کلاس*های خود فقط مفاهیم علمی را انتقال نمی*داد بلکه کوششمی*کرد که در دانشجویان عشق و علاقه به علم*آموزی و کاوشگری به وجود آید ومهارت*های لازم را کسب نمایند.

در سال 1366 در کنگره*ی شصت سال فیزیک که به مناسبت بزرگداشت استادبرپا شد از خدمات ایشان به عنوان پدر فیزیک ایران قدردانی شد. از کارهایمهم او، نخستین نقشه*برداری از راه ساحلی سراسری بندر*های میان خلیج فارس،نخستین راه تهران به شمشک، ساختن نخستین رادیو در کشور، بنیانگذاریمؤسسه*ی ژئوفیزیک، تأسیس سازمان انرژی اتمی، ایجاد نخستین دستگاههواشناسی، پایه*گذاری انجمن موسیقی ایران، عضویت در تأسیس فرهنگستان زبانایران،* تدوین قانون تأسیس دانشگاه، تشکیل مؤسسه استاندارد، پایه*گذارینخستین مدرسه*ی عشایر در ایران در لرستان، پایه گذاری مرکز مخابرات اسدآباد، تاسیس نخستین مرکز مدرن تعقیب ماهواره در شیراز، نصب و راه اندازینخستین دستگاه رادیولوژی در ایران، تاسیس نخستین بیمارستان خصوصی در تهرانبه نام بیمارستان گوهرشاد، تاسیس مرکز عدسی سازی در دانشکده علوم تهران وایجاد نخستین رصدخانه*ی جدید در ایران از کارهای اوست.

دکتر حسابی در سال 1310 انجمن فیزیک ایران را تشکیل داد و از همان زمانبه عضویت انجمن فیزیک اروپا، امریکا فرانسه و آکادمی علوم نیویورک درآمد.در سال 1314 عضو پیوسته*ی فرهنگستان ایران شد. در 1313 عضو شورای دانشگاهبود. علاوه بر این عضو شورای عالی فرهنگ، عضو انجمن اصطلاحات علمی، رئیسپژوهش* فضای ایران در هنگام تشکیل آن و رئیس انجمن ژئوفیزیک ایران بههنگام تشکیل آن بود. در بسیاری از کنفرانس*های علمی شرکت داشت و با بسیاریاز نامداران جهان علم در ارتباط بود.

فعالیت*های سیاسی

دکتر حسابی علاوه بر فعالیت*های علمی و کارهای تحقیقاتی در امور سیاسیو اداری و قانونگذاری کشور نیر مؤثر بود. ایشان عضو هیأتی بود که از شرکتنفت انگلیس خلع ید کرد و نخستین رئیس هیأت مدیره و مدیر عامل شرکت ملی نفتایران شد. در سال 1330 به وزارت فرهنگ ایران در دولت مصدق منصوب شد. پس ازآن به مجلس سنا راه یافت و تا سال 1342 در این سمت باقی ماند. او با طرحقرار داد ننگین کنسرسیوم و کاپیتولاسیون و نیز با عضویت دولت ایران درقرارداد سنتو در مجلس مخالفت کرد.

نگارش و پژوهش

نوشته های دکتر حسابی شامل 21 کتاب ، رساله و مقاله است. این نوشته*هادر سه زمینه*ی فیزیک، زبان فارسی و پژوهش*های فرهنگی است. در موضوع فیزیک، علاوه بر رساله*ی دکتری درباره*ی حساسیت سلول*های فوتوالکتریک (1927 )شش جلد کتاب و شش مقاله منتشر کرده*اند.

عنوان کتاب*ها*ی فیزیک عبارتند از:

1. کتاب فیزیک دوره اول متوسطه 1318

2. کتاب دیدگانی فیزیک دانشگاه تهران 1340

3. نگره کاهنربایی 1345

4. فیزیک حالت جامد 1348

5. دیدگانی کوانتیک 1358

6. الکترودینامیک (1945) Essaid Interpretation des Ondes de Broylie

عنوان مقاله*های فیزیک عبارتند از:

1. تفسیر امواج دو بر در شش رساله با عنوان A Strain Theory of Matter ، دانشگاه تهران 946 .

2. درباره*ی ماهیت ماده.

3. مقاله*ای درباره*ی پیشنهاد تفسیر قانون جاذبه*ی عمومی نیوتون وقانون میدان الکتریکی ماکسول چاپ شده در گزارش ذرات اصلی در دانشگاهکمبریج انگلیس 1946 .

4. مقاله*ای درباره*ی ذرات پیوسته Continuous چاپ شده به وسیله**ی آکادمی علوم امریکا 1947 .

5. مقاله*ای درباره*ی مدل بی*نهایت گسترده در نشریه*ی فیزیک فرانسه.

6. رساله*ای درباره*ی نظریه ذره*های بی*نهایت گسترده دانشگاه تهران 1977 .

 

مهم*ترین دستاورد علمی

کتاب*هایی که دکتر حسابی تألیف کرده*اند، دارای آخرین آگاهی*های علمیبه دست آمده تا زمان تألیف هر کتاب است. از نظر نویسنده مهم*ترین کاری کهدر طول عمرش انجام داده است کاربر نظریه*ی بی*نهایت گسترده بودن ذرات است.خلاصه این نظریه آن است که هر ذره بیشتر در یک نقطه متراکم است، ولی مقداراندکی از آن در تمام فضا گسترده است .

 

خدمات فرهنگی

پژوهش*های فرهنگی استاد شامل رساله*ی راه ما ( 1935 )، کتاب نام*هایایرانی(1319) و رساله*ای درباره*ی فیزیک جدید و فلسفه*ی ایران باستان است.در زمینه*ی زبان،*کتاب*های وندها و گهواره*های فارسی (1368)، فرهنگ حسابی372 ، رساله*ی توانایی زبان فارسی (1350) از آثار ماندنی در فرهنگ فارسیهستند. دکتر حسابی در کتاب وندها و گهواره*های فارسی می نویسد: "زبانفارسی یکی از زبان*های هند و اروپایی است. این زبان*ها دارای ریشه*هایمشترکی هستند و از هندوستان و ایران و کشورهای اروپا تا جزیره*ی ایسلندگسترش دارند. این زبان*ها از نوع زبان*های تحلیلی و دپسا می*باشند(Analytic and Agglutmating ). در ساختمان این زبان*ها دو جزء وجود دارد.یکی ریشه*ها و دیگری وندها. ریشه*ها شامل فصل و اسم و صفت*اند و وندهاشامل پیشوند و پسوند. از ترکیب این دو جزء واژه ها ساخته می شوند. مثلأواژه (پیشرفت) از دوسیدن ( الساق) ریشه (رفتن) به پیشوند (پیش ) ساخته شدهاست و واژه ( گفتار ) از ریشه گفتن و پسوند ( آر) ساخته شده است." شمارهواژه*هایی که با چند ریشه و پسوند و چند پیشوند می توان ساخت بسیار زیاداست. با 1500 ریشه و 150 پسوند می شود 225000= 150×*1500 واژه ساخت . باترکیب این 225000 واژه با 200 پسوند می شود 45000000= 200× 225000 (چهل وپنج میلیون) واژه دیگر ساخت. در فارسی ترکیب های فراوان دیگری هم هست کهبه این شماره افزوده می شود. مانند ترکیب اسم با صفت چون ( روش اول ) وپیوند اسم با اسم چون ( خردپیشه ) و فعل با صفت چون و فعل با فعل چون (گفت و شنود ).

پروفسورمحمود حسابی دانش را با عمل آمیخته بود بسیاری او را تنها یک نظریه پردازمی شناسند حال آنکه او منشاء تحولات صنعتی بزرگی در ایران نیز بود به قولمتفکر برجسته کشورمان ارد بزرگ : بجای گوشه نشینی و خرده گیری باید باابزار دانش سبب رشد میهن شد و امنیت را برای خود و آیندگان بدست آورد . پروفسور حسابی تا آخرین لحظه عمر ، پلی بود بین دانش محض و عملگرایان عرصهکار و تلاش ...



یک روز از زندگی مرحوم پروفسور محمود حسابی


پروفسور در حال مطالعه

صبح زود: عبادات و مطالعات خصوصی.

7:30 تا 8:30 صبح: صرف صبحانه با خانواده.

8:30 تا 10 صبح: محاسبه تئوری بی‌نهایت بودن ذرات.

10 تا 10:30 صبح: استراحت و صحبت با خانواده.

10:30 تا 12:30 ظهر: نوشتن کتب و جزوات دروس دانشگاهی.

12:30 تا 13:30 صرف ناهار.

13:30 تا 14:30 استراحت.

14:30 تا 15:00 صرف چای با خانواده.

3 تا 5 بعدازظهر: مطالعه کتاب‌های فیزیک که از کتابخانه‌ها، دانشگاه‌های معروف دنیا، سفارش داده و دریافت می‌کردند.

5 تا 7 بعدازظهر: مطالعه مجلات فیزیک جدید و مجلات تخصصی دیگر.

7 شب: گوش دادن به اخبار رادیو، مطالعه مجلات خارجی و روزنامه‌های داخلی مانند: اشپیگل، لوپوان، تایم، نیوزویک، اطلاعات و کیهان.

9 تا 10 شب: تدریس و پاسخ سوالات فرزندان همسایه‌ها (علی آقا شیری و مشهدی اسماعیل راننده دانشکده علوم).

10 تا 12 شب: تدریس و پاسخ سوالات ایرج و انوشه (فرزندانشان).

12 تا 12:30 شب: مطالعه کتب آلمانی (تمرین زبان آلمانی به مدت 38سال).

12:30 تا 1:30: مطالعه نامه‌های رسیده و پاسخ به آنها و مطالعه کتاب‌های رمان، فلسفه و ادبیات.